Regionale dagbladjournalisten, laat die agenda soms eens los

Het Belgische krantenbedrijf de Persgroep neemt Wegener over, de uitgever van regionale dagbladen en huis-aan-huiskranten. ‘Een kaalslag onder regiojournalisten’, vrezen de vakbonden, omdat het concern vierhonderd banen wil schrappen. Daartegenover staat bijvoorbeeld de vorderende decentralisatie; vanaf begin deze maand zijn weer zorgtaken overgeheveld van het Rijk naar de gemeenten. Gemeenten worden groter, terwijl de Nederlandse, regionale dagbladjournalistiek verder wegkwijnt. In hoeverre is zij nog in staat om de rol van regionale waakhond te vervullen?

Dalende oplages en advertentie-inkomsten, bezuinigingen: dat het zware tijden zijn voor de regionale dagbladjournalistiek, mag geen verrassing heten. Na jarenlang onderzoek concludeerde Kees Buijs in zijn proefschrift Regiojournalistiek in spagaat dat er sleet in de regiojournalistiek zit ‘als gevolg van productiedruk, krappe bezetting, routines en professionele nieuwsdefinities’. Mede door deze factoren hebben regionale dagbladen te weinig eigen nieuws en invalshoeken, concludeert hij.

Door de vastgestelde verschraling missen de regionale dagbladen diepgang. Daarom vallen zij vaak terug op de agendajournalistiek: de publicaties die voor de hand liggen. De opening van een school, geplande bijeenkomsten… Een logisch gevolg van de gedwongen efficiëntie, concludeerde de Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers (Commissie Brinkman) in hun rapport De Volgende Editie (2009). De situatie in de regio is urgenter, omdat minder media de rol van de pers in de regionale democratie kunnen invullen.

De rol van waakhond dus. De rol die alleen maar belangrijker wordt door de overheidstaken die naar de gemeenten zijn overgeheveld in 2015, concludeert Peter Beije, projectleider van Het Jaar van de Regio van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. In het onderzoek Zorgen om lokale openbaarheid (Nieuwenhuijsen, 2012) wordt nog maar eens benadrukt dat openbaarheid een basisvoorwaarde is voor een functionerende democratie. De rol van media als intermediair is vitaal en onmisbaar.

Het gaat om het overeind houden van een belangrijke maatschappelijke lokale en regionale functie.

Controle
Onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek toont aan dat met name in kleine gemeenten de lokale politiek nauwelijks wordt gevolgd. Als de regiojournalistiek haar rol als waakhond niet meer kan vervullen, kunnen gemeenten – maar ook bijvoorbeeld bedrijven – gewoon hun gang gaan. ,,In een periode waarin steeds meer bevoegdheden worden overgeheveld naar lokale en provinciale overheden, is democratische controle daarop van het hoogste belang. Iedere bestuurder moet af en toe – en het liefst heel regelmatig – de druk voelen van een kritische journalist, hijgend in zijn nek,’’ schreef hoogleraar Marcel Broersma op de website van De Nieuwe Reporter.

Zelfs vanuit de gemeentelijke kant nemen de zorgen toe over het wegvallen van de journalistieke controle in de regio. Toine Theunis, wethouder in Roosendaal, vraagt zich in het openbaar af of gemeenten moeten bijspringen (De Nieuwe Reporter, 2014). Michiel de Ruijter zegt op hetzelfde platform dat blogs en tweets van politici geen oplossing zijn: journalisten verslaan het verhaal onafhankelijk. Daarom zijn er ook voorstanders van steun uit overheden voor dagbladen en omroepen. In Gelderland wilde de Socialistische Partijdat de provincie een fonds in het leven riep voor regionale journalistiek. De algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten, Thomas Bruning, pleit op de website van de NvJ voor steun uit de politiek. ,,Het gaat om het overeind houden van een belangrijke maatschappelijke lokale en regionale functie.’’

Natuurlijk moet je soms bij het slaan van een eerste paal van een schoolgebouw zijn, maar misschien is die school daar neergezet omdat de projectontwikkelaar een neef van de wethouder is. Wie komt daar nog achter?

Klopt dat? Is de regionale dagbladjournalistiek onmisbaar? Neem Almere als voorbeeld. In The Post Online Magazine stelde onderzoeker Piet Bakker vast dat Almere de eerste echte no-paper city van Nederland is. Ter illustratie: Almere is de zevende gemeente van Nederland met zowat 200.000 inwoners. Onderzoekers van de Hogeschool Utrecht bestudeerden de stad; Marco van Kerkhoven noemde Almere bij Omroep Flevoland ‘een nieuwswoestijn‘.

Meeliften
Wat kan de regionale dagbladjournalistiek zelf doen, of is zij ten dode opgeschreven? Op basis van het onderzoek van Kik van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (2013) is het nieuwsaanbod in de regio flink gegroeid, maar is de inhoud meer van hetzelfde – er wordt veel meegelift. Door de opkomst van internet en daarmee nieuwssites en hyperlocals, is het aanbod van nieuwsvoorziening gegroeid. Maar nemen zij de functie van waakhond over? ,,Lang werd gedacht dat bij het verdwijnen van regionale dagbladen het gat opgevuld zou worden door nieuwe en zelfstandige nieuwsbrengers”, schrijft Kik, onderzoeker bij het Fonds. ,,Nu blijkt dat dit niet het geval is.’’

In het proefschrift van Buijs beschrijft hij dat journalisten in de regio vooral lijstjes afwerken met onderwerpen die de krant moeten vullen. Natuurlijk, de krant moet vol, maar moet dat met onderwerpen die altijd worden geschreven op basis van institutionele bronnen? Tijdens het debat Regio in de Uitverkoop van de Nederlandse Vereniging van Journalisten vroeg Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg zich af waarom een steekpartij die op zaterdag op Twitter wordt gemeld, op maandag in de krant staat. Op basis van een aangeleverd politiebericht.

Ik zou als lezer veel liever een diepgravend verhaal extra over mijn regio lezen. Dat is toch de reden dat ze zich abonneren op de regiokrant.

In Villamedia schrijft Buijs op basis van zijn proefschrift dat regiojournalistiek grotendeels routine is. Het is een veilig gevoel als de krant tijdig dicht zit – zij het met voorspelbare onderwerpen. Visies van redacteuren botsen: de één ziet de meerwaarde van verdieping en duiding, de ander ziet het nut van een breed pakket aan groot en klein regionaal nieuws. Geen of weinig verdieping, dus. Buijs noemt de regionale dagbladjournalisten ‘een collectief van kennis, ervaring en creativiteit’, die te weinig wordt uitgebuit.

Zeker in deze tijden van decentralisering is toezicht belangrijk, zei Peter Beije. Onderzoek wees uit dat nieuwe initiatieven niet in staat zijn de rol van waakhond over te nemen (Stimuleringsfonds voor de Journalistiek, 2013). Het lijkt erop dat alleen regionale dagbladjournalisten, die volgens Buijs over de benodigde kennis en ervaring beschikken, op dit moment de mogelijkheden hebben om hun omgeving kritisch te blijven volgen.

Prioriteiten
De Persgroep wil na de overname van Wegener een dikkere krant maken met minder mensen door een constructie met een landelijke nieuwsdienst. De regionale Wegener-edities krijgen katernen, maar niet met diepgravend onderzoek binnen de eigen regio. ,,Ik zou als lezer veel liever een diepgravend verhaal extra over mijn regio lezen. Dat is toch de reden dat ze zich abonneren op de regiokrant,’’ zei onderzoeker Quint Kik daarover in Trouw.

Volgens Buijs zouden regionale dagbladjournalisten er goed aan doen om veel meer overleg te hebben over de journalistieke inhoud en aanpak. Prioriteiten stellen, zegt ook onderzoeker Piet Bakker in NRC Handelsblad. ,,Natuurlijk moet je soms bij het slaan van een eerste paal van een schoolgebouw zijn, maar misschien is die school daar neergezet omdat de projectontwikkelaar een neef van de wethouder is. Wie komt daar nog achter?’’

Advertenties